Wojciech Mierzwa
Wojciech Mierzwa – doktor, wykładowca akademicki, syn Stanisława Mierzwy.
Stanisław Mierzwa – adwokat, działacz ludowy, więzień stalinowski, członek Rady Naczelnej PSL, bliski współpracownik Wincentego Witosa.
Stanisław Mierzwa urodził się 27 stycznia 1905 roku w Biskupicach Radłowskich w byłym powiecie brzeskim, w biednej, wielodzietnej rodzinie chłopskiej Franciszka i Karoliny z domu Golba. Po maturze, wbrew stanowisku rodziny wstąpił do seminarium duchownego w Tarnowie, w którym przebywał dwa lata. W trzecim roku, po serii chorób, dobrowolnie wystąpił z seminarium. Jesienią 1929 r. podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, które ukończył w 1934 r. Aplikację odbył w latach 1935–1943. Jeszcze jako student wstąpił w 1932 roku do Stronnictwa Ludowego i pełnił funkcję sekretarza koła grodzkiego w Krakowie, od 1932 r. był członkiem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego w Krakowie, w latach 1934-1935 jego wiceprezesem, w 1937 r. skarbnikiem. Od grudnia 1934 r. był członkiem, od maja 1935 r. do marca 1939 r. sekretarzem Zarządu Okręgowego Stronnictwa Ludowego w Krakowie, od maja 1933 r. do września 1939 członkiem Rady Naczelnej, a od sierpnia 1935 r. do września 1939 r. członkiem Naczelnego Komitetu Wykonawczego Stronnictwa Ludowego. Od 1934 r. odwiedzał systematycznie w Czechosłowacji Wincentego Witosa, któremu zawoził sprawozdania i przekazywał informacje. Z jego polecenia był współorganizatorem wielkiej chłopskiej manifestacji w Nowosielcach. Organizował pomoc kadrową dla kierującego w kraju NKW SL Macieja Rataja. Był też współorganizatorem strajku chłopskiego w swoim okręgu w 1937 r. i zwolennikiem jego bezwzględnego przeprowadzenia na całym obszarze Polski. Za tę działalność Stanisław Mierzwa został skazany na 2 miesiące więzienia.
Gdy wybuchła II wojna światowa przyjął pseudonim „Słomka” i włączył się w główny nurt życia konspiracyjnego. Przez cały okres konspiracji utrzymywał kontakty z Wincentym Witosem, a także ukrył go przed wywiezieniem przez okupanta. W 1939 r. był współorganizatorem, a od stycznia 1940 r. członkiem Krakowskiego Komitetu Międzypartyjnego. W okresie grudzień 1939 r. - marzec 1945 r. był członkiem Okręgowego Kierownictwa SL „Roch” na Małopolskę i Śląsk w Krakowie, równocześnie, w latach 1942-45 członkiem Centralnego Kierownictwa Ruchu Ludowego. W latach 1944-45 był członkiem Rady Jedności Narodowej.
28 marca 1945 r. został aresztowany przez NKWD w Pruszkowie pod Warszawą. W słynnym procesie szesnastu Przywódców Polskiego Państwa Podziemnego z gen. Leopoldem Okulickim na czele, 26 czerwca 1945 r. skazany został na 4 miesiące więzienia i do 30 lipca 1945 r. był więziony na Łubiance. Po zwolnieniu z więzienia podjął - z polecenia Witosa - działalność w organizowanym przez Mikołajczyka Polskim Stronnictwie Ludowym. Okręgowy Zjazd Delegatów w Krakowie w lipcu 1945 r. powierzył mu stanowisko sekretarza Zarządu Okręgu, od sierpnia 1945 r. był członkiem Prezydium Tymczasowego Naczelnego Komitetu Wykonawczego Polskiego Stronnictwa Ludowego, a od 22 sierpnia członkiem NKW. Od sierpnia 1945 r. do września 1946 r. był adwokatem w Krakowie. Z listy adwokatów został skreślony w lutym 1948 r., podczas odbywania kary więzienia. Od powrotu z więzienia w Moskwie wraz z żoną Heleną opiekował się podupadającym na zdrowiu prezesem Stronnictwa Ludowego Wincentym Witosem. Jemu Wincenty Witos dyktował swoją ostatnią odezwę do chłopów w 1945 roku, gdy był już bardzo chory, był przy jego śmierci w szpitalu oo. Bonifratrów w Krakowie w dniu 31.10.1945 r. Stanisław Mierzwa był kierownikiem komitetu, który zorganizował i przeprowadził manifestacyjny pogrzeb Wincentego Witosa. W styczniu 1946 r. współorganizował Komitet Budowy Uniwersytetu Ludowego w Wierzchosławicach, rodzinnej wsi Wincentego Witosa. Na styczniowym kongresie PSL w 1946 roku został członkiem Rady Naczelnej PSL z powierzeniem mu stanowiska zastępcy sekretarza generalnego. Od lutego 1946 r. był przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Zaopatrzenia przy Wojewódzkim Wydziale Aprowizacyjnym w Krakowie. Od czerwca 1946 r. był drugim sekretarzem generalnym Polskiego Stronnictwa Ludowego, a od września 1946 także wiceprezesem Zarządu Wojewódzkiego PSL w Krakowie. Od grudnia 1945 r. do września 1946 r. był członkiem Wojewódzkiej Rady Narodowej. 17 września 1946 roku został aresztowany przed domem przy ul. Zaleskiego 6 i przewieziony do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa, gdzie przebywał do maja 1947 roku. W tym samym miesiącu przewieziono go do więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie i następnie w sierpniu 1947 r. do więzienia „Św. Michała” przy ul. Senackiej na czas trwania procesu. Po ogłoszeniu 10 września 1947 r. skazującego wyroku przewieziono go z powrotem na Montelupich i stamtąd po ośmiu dniach wywieziono w transporcie do więzienia karnego we Wronkach. Przebywał tam do połowy marca 1950 r. – do momentu przewiezienia do więzienia przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. W 1951 r. w transporcie wrócił do więzienia we Wronkach, gdzie przebywał do czerwca 1953 r. W czerwcu 1953 roku po raz drugi przewieziono go do więzienia w Warszawie na Mokotowie i stamtąd został zwolniony warunkowo w dniu 8 sierpnia 1953 r. Następnie postanowienie z dnia 29 stycznia 1954 r. przedłużyło przerwę w odbywaniu kary na okres czterech miesięcy, licząc od daty 8.03.1954 r. Decyzją z dnia 15 lutego 1954 r. Rada Państwa skorzystała z prawa łaski zawieszając skazanemu wykonanie reszty niedocierpianej kary więzienia na okres lat dwóch oraz łagodząc okres utraty praw z 5 lat do 2 lat. Po zwolnieniu z więzienia i kuracji zdrowotnej został od listopada 1953 r. radcą prawnym w dwóch krakowskich spółdzielniach transportowych. We wrześniu 1956 r. ponownie wpisano go na listę adwokatów. Od 1957 r. prowadził własną kancelarię, a od 1958 r. pracował w Zespole Adwokackim nr 3 w Krakowie, aż do przejścia na emeryturę w 1975 r. Był inicjatorem i współorganizatorem powstałego w grudniu 1971 r. Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach, i w styczniu 1973 r. - Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa, honorowym przewodniczącym Komitetu Budowy Pomnika Wincentego Witosa w Tarnowie, od marca 1982 roku do końca swego życia – wiceprzewodniczącym Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Wincentego Witosa w Warszawie.
Zmarł rano 10 października 1985 r. w szpitalu im. Józefa Dietla w Krakowie. Po uroczystościach pogrzebowych w Kościele Mariackim w Krakowie i kościele parafialnym w Wierzchosławicach, pochowany został 19.10.1985 r. w asyście 105 sztandarów w rodzinnej kaplicy Wincentego Witosa. Jego trumnę okrywał płat sztandaru ludowców z Woli Radziszowskiej, ten sam, którym okrywano trumnę Wincentego Witosa. Wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 28.08.1989 r. skazani w „procesie krakowskim” Stanisław Mierzwa i pozostali działacze PSL zostali pośmiertnie uniewinnieni i zrehabilitowani.
Stanisław Mierzwa 22 lutego 1936 r. ożenił się z pochodzącą ze wsi Kościelniki w powiecie krakowskim koleżanką z pracy społecznej Heleną Ściborowską, córką Józefa i Franciszki z domu Tkaczyk, studentką Wydziału Rolnictwa UJ. Miał czworo dzieci - Jacka, Wincentego, Jadwigę i Wojciecha.
Pozostawił po sobie kilkanaście rozpowszechnionych w dziesiątkach egzemplarzy publicznych „Listów do Przyjaciela”, a także codzienne zapiski (od 1956 r.). Do końca swego życia był aktywnym konsultantem i inicjatorem wielu tematów badawczych z zakresu historii Ruchu Ludowego podjętych przez wielu historyków. Brał czynny udział w sesjach naukowych i popularnonaukowych. Spotykał się z działaczami Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „SOLIDARNOŚĆ" oraz NSZZ RI. W okresie po 1956 roku w kręgu krakowskich ludowców znane były jego spotkania z Księdzem Prymasem Stefanem Wyszyńskim oraz z Metropolitą Krakowskim kardynałem Karolem Wojtyłą.
W 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości prezydent RP Andrzej Duda odznaczył go pośmiertnie Orderem Orła Białego.
Oprac. na podstawie biogramu autorstwa Wojciecha Mierzwy.