Zbigniew Antoni Kruszewski
Zbigniew Antoni Kruszewski, emigrant, profesor politologii na University of Texas w El Paso w Stanach Zjednoczonych, wiceprezes Kongresu Polonii Amerykańskiej, w czasie II wojny światowej harcerz Szarych Szeregów, w Powstaniu Warszawskim żołnierz AK Zgrupowania „Krybar” oraz batalionu „Miłosz”, jeniec niemieckiego stalagu, żołnierz 2. Korpusu Polskiego PSZ we Włoszech.
Zbigniew Antoni Kruszewski ps. „Jowisz” urodził się 27 czerwca 1928 r. przy ul. Hożej 42 w Warszawie w rodzinie z ziemiańskimi korzeniami i patriotyczną przeszłością. Dziadkowie mieszkali pierwotnie na terenie Rosji. Jego rodzicami byli Tadeusz i Irena z d. Grabowska. Miał starszego o cztery lata brata Janusza. Ojciec uzyskał we Lwowie wykształcenie inżyniera rolnictwa. Rodzina przeniosła się do Polski centralnej po wojnie polsko-bolszewickiej. Ojciec uzyskał posadę w Banku Rolnym. Zmarł w 1930 r. Żeby mieć środki na utrzymanie rodziny matka podjęła pracę nauczycielki w szkole powszechnej nr 80 w Warszawie. Wynajmowała też mieszkania w rodzinnej kamienicy. Zbigniew był wnukiem wybitnego polskiego esperantysty Antoniego Grabowskiego współpracującego z twórcą tego języka Ludwikiem Zamenhofem. Kiedy miał pięć lat odsłaniał tablicę pamiątkową dziadka esperantysty na ścianie kamienicy przy ul. Hożej. W szkole powszechnej wstąpił do ZHP i został zuchem. Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej w 1939 r. matka z synami przenieśli się do mieszkania przy ul. Długiej 25. Władysław uczęszczał na tajne komplety przy Gimnazjum im. Czackiego, w 1943 r. wstąpił do konspiracyjnego harcerstwa – Szarych Szeregów, najpierw jako szeregowy w Zawiszakach, a potem pełniący obowiązki hufcowego, nastęnie przeszedł do Bojowych Szkół. Brał udział w akcjach małego sabotażu, m.in. „gazowania” niemieckich kin. Podczas Powstania Warszawskiego walczył w Zgrupowaniu „Krybar”, potem z ramienia Głównej Kwatery Szarych Szeregów organizował Harcerską Pocztę Polową. Po aresztowaniu przez Gestapo na trasie Wilanów – Milanówek zbiegł i dotarł na Mokotów, gdzie pełnił funkcję łącznika, a następnie otrzymał przydział do batalionu „Miłosz” i walczył w kompanii dowodzonej przez por. Kazimierza Leskiego. Później został łącznikiem Komendy Głównej AK i otrzymał misję kurierską z rozkazami gen. „Bora” Komorowskiego. Został ciężko ranny 17 września w rejonie ul. Frascati. Przeszedł szlak bojowy Powiśle - Śródmieście - Mokotów - Sadyba - Śródmieście Południe. Po upadku Powstania Warszawskiego wyszedł z Warszawy jako żołnierz 72. Pułku Piechoty AK. Jako jeniec przebywał w Stalagu X B w Sandbostel, czasowo też w pobliskim oflagu. Został wyzwolony przez Kanadyjczyków z 2 Armii Brytyjskiej. Na terenie Holandii spotkał pododdziały 1. Dywizji Pancernej PSZ gen. Maczka. Następnie dotarł do Paryża, a potem do południowych Włoch, gdzie wstąpił do 12. Pułku Ułanów 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa. Podczas służby wojskowej wznowił naukę. Po demobilizacji trafił do Anglii gdzie ukończył szkołę średnią i jako wolny słuchacz zaczął uczęszczać na wykłady w Wyższej Szkole Nauk Politycznych jednocześnie pracując. Później studiował na polskim uniwersytecie w Londynie. W 1952 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie po pięciu latach otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Studiował na Wydziale Stosunków Międzynarodowych w Northwestern University, a potem na University of Chicago, gdzie uzyskał stopień doktora filozofii. Następnie związał się z Uniwersytetem Teksaskim w El Pasco. Przez lata był tam wykładowcą, a w 1972 r. otrzymał tytuł profesorski. Wykładał też okresowo w Studium Europy Wschodniej Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Jako politolog specjalizował się w zakresie tzw. studiów pogranicza. Założył Międzynarodowe Towarzystwo Badań nad Pograniczami. Jest autorem licznych prac naukowych w tej dziedzinie. Całe życie emigracyjne angażował się intensywnie w działalność polonijną, od 1952 jest działaczem Kongresu Polonii Amerykańskiej, a przez pewien czas pełnił funkcję wiceprezesa organizacji. Był aktywny w środowiskach kombatanckich Szarych Szeregów i AK w Polsce. Współtworzył Fundację Instytut Armii Krajowej w Lublinie, jest członkiem honorowym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był też dyrektorem Holocaust Museum w El Paso w Teksasie oraz prezesem zarządu tamtejszej orkiestry symfonicznej.