Opowiedziane

https://opowiedziane.ipn.gov.pl/ahm/wspomnienia/51730,Krzyzanowska-Teresa.html
2026-04-03, 08:42
Świadek historii
Sygnatura

N0619

W relacji między innymi

Warszawianka, jako dziecko przeżyła w swoim mieście okupację niemiecką i Powstanie Warszawskie. W wieku dwunastu lat została wywieziona wraz z rodziną do Niemiec do przymusowej pracy. Przetrwała wiele sytuacji, gdzie jej życie było zagrożone. Po wojnie szczęśliwie wróciła do Polski.

Jest październik 1944 r. Teresa wraz z rodzicami i gosposią Natalią z filii w Ursusie pruszkowskiego niemieckiego obozu wysiedleńczego Dulag 121 zostają załadowani do pociągu, który wiezie ich do przymusowej pracy w Rzeszy. Skład jest wielki. To 52 bydlęce wagony, a do każdego zostało wtłoczonych po około 60 osób. Niemcy na drogę wydali po jednym bochenku chleba na czworo. Pociąg przepuszcza niemieckie transporty wojska, broni i amunicji jadące na zachód, na front. Trzeciej nocy w rejonie miasta Bochum odzywa się sygnał alarmowy. Pociąg atakują brytyjskie samoloty. Rzucają bomby zapalające i ostrzeliwują skład z broni maszynowej. Nie rozpoznają, że niosą śmierć niewinnym cywilom – niemieckim jeńcom. Wagon, w którym jedzie Teresa z rodziną zapala się. Są zamknięci od zewnątrz. Dwie kilkunastoletnie dziewczyny giną od kul. Starszej pani stojącej przy małym okienku, żeby złapać powietrze, zapalają się włosy. Na szczęście ktoś otwiera rygiel drzwi ich wagonu. Inne wagony też zostają otwarte. Większość ludzi wyskakujących na zewnątrz porzuca swój niewielki dobytek, zazwyczaj są to worki z przyszytymi szelkami. Wybuchające w pobliżu pociągu kolejne bomby zapalające tworzą kilkumetrowe słupy ognia. Teresa odnosi wrażenie, że wszystko płonie dookoła. Wpada do jakiegoś rowu, który daje schronienie. Od wybuchów robi się jasno jak w dzień. Anglicy chyba wreszcie zauważają, że z pociągu uciekają cywile z tobołkami. Zaprzestają ataku.

Data urodzenia
24.01.1932 r.
Data nagrania
21.05.2024 r.
Miejsce nagrania
Dom świadka, Warszawa, Polska
Realizacja
Biuro Edukacji Narodowej
Język
Polski

Biogram świadka

Opcje strony