Opowiedziane

https://opowiedziane.ipn.gov.pl/ahm/swiadkowie/46086,Zaborski-Zdzislaw.html
2026-02-27, 13:53

Zdzisław Zaborski

Mieszkaniec Pruszkowa k. Warszawy, żołnierz AK w tamtejszych strukturach, uczestnik lokalnej aktywności zbrojnej towarzyszącej Powstaniu Warszawskiemu, inżynier projektant, pisarz.

 

Zdzisław Zaborski urodził się w Pruszkowie 5 lutego 1925 r. w patriotycznej rodzinie o niepodległościowych korzeniach. Był najstarszy z pięciorga rodzeństwa. Jego ojciec Ziemowit był żołnierzem I Polskiego Korpusu Wschodniego gen. Dowbora–Muśnickiego, potem służył jako instruktor w Polskiej Organizacji Wojskowej, jako ochotnik uczestniczył w latach 1918–1919 w walkach o Lwów, m.in. jaka załogant pociągu pancernego „Śmiały”, który przybył z odsieczom polskim obrońcom miasta. Uczestniczył następnie w wojnie polsko-bolszewickiej. W wolnej Polsce był dyrektorem pruszkowskiej fabryki ołówków. Matka Maria z d. Wolfram pochodziła z rodziny zasłużonej  w działalności społecznej i dobroczynnej w Pruszkowie. Zdzisław podczas okupacji ukończył ostatnie klasy szkoły powszechnej, dwie klasy działającego w systemie tajnych kompletów Gimnazjum im. T. Zana w Pruszkowie i zdał maturę w profilu  matematyczno–fizycznym. Przed wywózką na roboty do Niemiec ratował się pracą w fabryce ołówków zarządzanej przez ojca. W maju 1943 r. odbył przeszkolenie wojskowe i został zaprzysiężony jako żołnierz Armii Krajowej ps. Błyskawica. Podjął służbę łącznika w stopniu strzelca w drużynie dyspozycyjnej sztabu 6. Rejonu AK „Helenów” (Pruszków) VII Obwodu "Obroża" Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej (powiat warszawski).  Wraz z ojcem i grupą innych pracowników został aresztowany na terenie fabryki, więziony i bity w siedzibie niemieckiej policji w Zaborowie, a następnie przebywał w więzieniu na Pawiaku i siedzibie Gestapo na Szucha. Stamtąd razem z ojcem i pracownikami fabryki zostali wykupieni. Po wybuchy Powstania Warszawskiego pełnił różne funkcje w terenie. Uczestniczył w zadaniach osłonowych, łącznikowych oraz sabotażu. Potem pomagał cywilom wysiedlonym z Warszawy do Pruszkowa. Po wojnie ukończył wyższe studia w Akademii Górniczo–Hutniczej w Krakowie, uzyskał stopień magistra inżyniera i podjął pracę w Warszawie jako projektant obiektów przemysłowych. W 1978 r. uaktywnił się w środowisku byłych żołnierzy AK Rejonu „Helenów”. W latach 1994–1996 był członkiem komitetu redakcyjnego zeszytów historycznych „Na przedpolu Warszawy”. Przewodniczył Komisji Historycznej Okręgu Warszawa – Powiat ŚZŻAK. Jest autorem kilku książek historycznych: Tędy przeszła Warszawa. Epilog Powstania Warszawskiego (2004), Durchgangslager 121. Niemiecka zbrodnia specjalna (2010), Trwaliśmy przy tobie, Warszawo (2011), Śmiałym ku zwycięstwu. Listy Ziemomysła Zaborskiego 1914–1920  (2013) oraz kilkanastu artykułów naukowych o tematyce Pruszkowa w czasie II wojny światowej opublikowanych w „Przeglądzie Pruszkowskim”.

Przejdź do relacji

Opcje strony